Logo De Vuurberg Naar AmsterdamsMilieu.nl Logo Geokids Naar Vuurberg Uitgeverij English version
Illustration Extinct Coral © A. van Roekel
Home Milieu & Energie Gezondheid & Wetenschap Duurzaam Bouwen Photo Gallery
Geologie & Reizen Landbouw & Voeding Natuurbescherming Eilanden Geokids.nl



Dit is de persoonlijke website van
wetenschapsjournalist Annemieke van Roekel
Op deze website kunt u de meeste van mijn favoriete en/of recente artikelen downloaden.
 

iTIP:
iBook ‘Onder de grond’
Cover
‘Onder de grond’ is een gratis te downloaden iBook over de ondergrond van Nederland. Aan bod komen: de geologische geschiedenis van Nederland, de biodiversiteit van de bovenste bodemlagen en ondergronds bouwen.
Lees verder >>
 

BOEKENTIP: Waarom drinken we zoveel koffie?
Cover
Waarom drinken we zoveel koffie? is het tweede vragenboek van Kennislink. Het beantwoordt 101 vragen vanuit de wetenschap: van gezondheid tot technologie en aardwetenschappen, zoals Wanneer is de olie op? en Kun je grachtenwater drinken?

Bodemkunde: Graven in oeroude rivieroevers
Oude meander bij Junner Koeland © Google Maps Waarom hebben sommige meanders van de Overijsselse Vecht zulke bijzondere vormen? De oude rivierbochten zijn heel langgerekt en kronkelig. De meest grillige, met bovendien een grote ‘slinger’ of amplitude liggen tussen Ommen en Hardenberg. Bodemkundige Cindy Quik zocht het uit en won er een prijs mee.
Foto: Oude meander bij Junner Koeland © Google Maps
Lees verder op Kennislink >>
     
Archeologie: Steentijdmens kon goed met zeespiegelstijging omgaan
Ring of Brodgar © Annemieke van Roekel Voor prehistorische kustbewoners was een verandering van de zeespiegel heel gewoon. Op de Orkney Eilanden bouwden de steentijdmensen zelfs hun heiligdommen langs meren en zeeën met dynamische kustlijnen. Foto: Ring of Brodgar © Annemieke van Roekel
Lees dit artikel op Kennislink >>

Geopolitiek: Dreiging van kernoorlog is toegenomen
Atoomproef op Bikini atol, 1954.  © USDE Deze maand stemt de Verenigde Naties over een wereldwijd totaalverbod op kernwapens. In aanloop daarnaartoe organiseerde de IPPNW (International Physicians for the Prevention of Nuclear War) een bijeenkomst. Het thema lijkt burgers niet echt bezig te houden. Dat er ook op Nederlands grondgebied kernwapens staan, is een publiek geheim. Maar de dreiging is groter dan ooit,
Foto: Atoomproef op Bikini atol, 1954 © USDE
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: Energie – waar gaat dat heen?
Duurzaam versus fossiel © Annemieke van Roekel Museum Hofland kijkt in de toekomst. Met de tentoonstelling ‘Energie – waar gaat dat heen?’ worden alle energievormen op een rij gezet. Zelfs de energievormen waar we tegenwoordig liever niet aan willen denken, zoals kernenergie, komen aan bod. NEMO Kennislink bekeek de tentoonstelling tijdens een zomer die – heel toepasselijk – alle warmterecords weer brak.
Foto: Duurzaam versus fossiel © Annemieke van Roekel
Lees dit artikel op Kennislink >>

Stadsnieuws: De veranderende stad
Oude Kerk © Bosatlas Amsterdam/Wolters Noordhoff Vele feitjes op een rij, in deze atlas over de stad aan het IJ. Want hoe snel verandert de stad! Dat is de indruk die de Bosatlas van Amsterdam achterlaat. Als een rivier met stromend water, zijn steeds andere bevolkingsgroepen dominant aanwezig. Wie de atlas goed bekijkt, ziet achter de vele statische kaartjes een dynamische stad.
Foto: Oude Kerk © Bosatlas Amsterdam/Wolters Noordhoff
Lees verder op Kennislink >>
     
Column: De Citotoets komt weer terug
Wikimedia Commons Een mens staat bol van de vooroordelen. Waarom zou dat voor leerkrachten, die een oordeel moeten vellen over een haalbare schoolkeuze van een leerling, anders zijn? Het is daarom goed dat de Citotoets, een redelijk objectief meetinstrument van schoolprestaties, mogelijk weer in ere wordt hersteld.
Foto: Wikimedia Commons
Lees dit artikel op Kennislink >>

Archeologie: Opknapbeurt voor paalkransen uit de bronstijd
Paalkranssporen © Annemieke van Roekel Een aantal grafheuvels in Noord-Brabant krijgt een opknapbeurt, en de paalkransen worden vernieuwd. Dit zijn cirkels van houten palen die prehistorische mensen vaak om de heuvels plaatsten. Maar eerst bestuderen archeologen het bodemarchief, om die oeroude bodems tijdens de restauratie zoveel mogelijk te sparen. Foto: Paalkranssporen © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>
     
Landbouw: Migratie en landbouw, een complexe relatie
Extensieve landbouw in Afrika © Sam Thompson/DFID Landbouwcrises zijn een mogelijke oorzaak voor migratiestromen. Maar hoe ingewikkeld de relatie tussen landbouw en migratie is, bleek opnieuw tijdens een van de vijf voedseldebatten in de Rode Hoed, georganiseerd door het Centrum voor Landbouw en Milieu.
Foto: Extensieve landbouw in Afrika © Sam Thompson/DFID
Lees dit artikel op Kennislink >>

Bodem: ‘De natuur moet de stad weer in’
Boerenkerkhof, Vincent van Gogh, 1885 © Wikimedia Commons Met de astronaut uit 2001: A Space Odyssey, die voor eeuwig gedoemd is in de ruimte te zweven, heeft hij medelijden. Filosoof Jan-Hendrik Bakker stelt het zo: de mens zit vast aan de aardse grond waar hij is geëvolueerd, zo vast als een baby aan een navelstreng. Ter afsluiting van het Jaar van de Bodem, in 2015, sprak Kennislink met hem over de emotionele band die de mens heeft met de grond onder zijn voeten.
Foto: Boerenkerkhof, Vincent van Gogh, 1885 © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>
     
Landbouw: Een deken van gif over het boerenland
Wilde tomaat © NHM Er ligt een deken van gif over het Nederlandse boerenland, zo schetst Frank Berendse van de WUR een allesbehalve romantisch beeld van het hedendaagse agrarische landschap. Deels is dat te danken aan een groep insectendoders, die de EU in de ban gaat doen. Het bedrijfsleven moet nu een list gaan verzinnen zonder gif, en komt terecht bij een veredelingspraktijk met wilde rassen.
Foto: Wilde voorouder van de kastomaat © NHM
Lees dit artikel op Kennislink >>

Prehistorie: Het vuur brandt, maar waar is het vuur?
Kerstboomverbranding © Wikimedia Commons Een vuurtje stoken leerde hij bij de padvinderij, maar zijn open haard heeft al in geen 25 jaar meer gebrand. Socioloog Joop Goudsblom heeft ontzag voor vuur en schreef er een boek over: Vuur en beschaving, inmiddels een in acht talen verschenen klassieker. Kennislink interviewde hem naar aanleiding van de heruitgave uit 2015.
Foto: Kerstboomverbranding © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: Spannende tijden voor windenergie
Duits windpark in de Noordzee © Alpha Ventus Nederland gaat versneld werk maken van windenergie. In de Noordzee staan sinds kort de 150 funderingen van het vierde Nederlandse offshore windturbinepark, Gemini. Naar aanleiding van het verschijnen van het overzichtswerk Offshore Wind praat Kennislink met de auteur over de rol van Nederland op het gebied van windenergie.
Foto: Duits windpark in de Noordzee © Alpha Ventus
Lees dit artikel op Kennislink >>

Geologie: Hedendaagse trends in natuursteen
Groeve met basaltzuilen © Michel Oprey & Beisterveld De huidige natuursteenhandel is duidelijk anders dan die in het verleden. De globalisering, die al vanaf zo’n dertig jaar geleden een stempel op de handel drukte, heeft een grote impact gehad. Een van de meest opvallende hedendaagse trends in de natuursteenhandel is de opkomst van keramische materialen.
Foto: Groeve met basaltzuilen © Michel Oprey & Beisterveld
Dit artikel is gepubliceerd in Gea (december 2015) en G+H
     
Energie: De CO2-blues
Natte voeten © Annemieke van Roekel Minder CO2 de lucht inpompen is noodzakelijk, maar met al ons gereken aan dit broeikasgas moeten we ook niet doorslaan. Alle producten en milieuschadelijke activiteiten krijgen tegenwoordig een CO2-etiket. Maar dat is nogal beperkt. Straks hebben we een ‘groene’ plofklip of ‘groene’ kernenergie, en dan komen we van de regen in de drup.
Foto: Natte voeten © Annemieke van Roekel
Lees dit artikel op Kennislink >>

Jaar van de Bodem: Biologische appels dankzij hardwerkende bodemdiertjes
Boring in ooivaaggrond © Annemieke van Roekel Door het bodemleven optimaal te benutten, kan de fruitteelt een stuk milieuvriendelijker. Bodemorganismen breken organische stof af en maken zo meststoffen vrij. Ze zorgen bovendien voor een natuurlijke afbraak van schimmels die wij liever niet op ons fruit zien. Kennislink kreeg een lesjes bodemkunde in een appelboomgaard op rivierklei langs de Maas.
Foto: Boring in ooivaaggrond © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: Europese energievoorziening is een bonte lappendeken
Poolse kolenmijn © Wikimedia Commons Het zou zo mooi zijn. Zonnig Zuid-Europa voorziet de rest van Europa van zonnestroom en in winderige kustgebieden in Noordwest-Europa produceren we kilowatts met windturbines. Als de wind stil valt, halen we waterkracht uit Scandinavië. Europa wil daarom gaan samenwerken in een energie-unie. Nu kiest ieder land zelf zijn favoriete energiebronnen.
Foto: Poolse kolenmijn © Wikimedia Commons
Lees dit artikel op Kennislink >>

Jaar van de Bodem: Bodems lezen als een boek
Collectie bodemprofielen ISRIC © Annemieke van Roekel In bodems vind je talloze verhalen. Ze vertellen over vulkaanuitbarstingen, dijkversterkingen en klimaatinvloeden, maar ook van inventieve boeren. Bij het Bodemmuseum zijn ze allemaal te vinden: zowel de technobodems van ondernemend Nederland als de felgekleurde tropische bodems uit de regenwouden.
Foto: Collectie bodemprofielen ISRIC © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: Nieuwe kansen voor gaswinning op zee
Miniplatform voor gaswinning in de Noordzee © Wintershall Aardgas staat – na steenkool – wereldwijd niet meer op de tweede plaats als belangrijkste brandstof voor stroomproductie. Dit jaar wordt voor het eerst meer elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, zoals zon en wind, dan uit aardgas geproduceerd. In ons land blijft aardgas voorlopig nog belangrijk en moet de gaswinning op de Noordzee zelfs gaan toenemen.
Foto: Miniplatform voor gaswinning in de Noordzee © Wintershall
Lees dit artikel op Kennislink >>

Duurzame energie: Een sprookjesadvies voor minister Kamp
Hernieuwbare en fossiele energiebronnen © Pepijn van de Broeke De wereld wil koste wat het kost onder de twee graden temperatuurstijging blijven. Dat zal ook de inzet zijn van de klimaatconferentie in Parijs 2015, die eind november van start gaat. Ook Nederland wil graag toewerken naar een ‘duurzaam Nederland’ in 2050, met maar liefst een reductie van 80-95% broeikasgasemissies ten opzichte van het ‘ijkjaar’ 1990.
Foto: Windturbines en kolenbergen © Pepijn van de Broeke
Lees verder op Kennislink >>
     
Geologie: De Skelligs, twee rotseilanden in de Atlantische Oceaan
Bee hive huts © Annemieke van Roekel In de achtste eeuw trokken monniken naar onherbergzame plekken, zoals eilanden aan de westkust van Ierland. Eén van die eilanden is Skellig Michael. Daar bouwden zij onderkomens van leisteen in de vorm van bijenkorven, hoog op het ontoegankelijke rotseiland, nu bevolkt door papegaaiduikers en stormvogels, op een uur varen van de kust van Kerry.
Foto: Bee hive huts © Annemieke van Roekel
Lees dit artikel in Gea Tijdschrift >>

Millenniumdoelen: Eerlijke handel in een ongelijk speelveld
Mobiel telefoongebruik neemt wereldwijd snel toe © www.columbia.edu Het budget voor ontwikkelingsgeld is gegroeid en de online en mobiele bereikbaarheid – belangrijk voor het versterken van de economie – zijn fors toegenomen. Maar millenniumdoel 8 beoogt ook eerlijke handel in een niet zo eerlijke wereld, waar belastingontwijking gemeengoed is.
Foto: Mobiel telefoongebruik neemt wereldwijd snel toe © www.columbia.edu
Lees verder op Kennislink >>
     
Fossiele energie: Afval kan steenkool vervangen
Kolenmijn in de VS © Wikimedia Commons Ondanks de behoefte om minder fossiele brandstoffen te gebruiken, is het steenkoolgebruik voorlopig niet van de baan. Sterker nog, 2015 zou wel eens een recordjaar in de Nederlandse steenkoolconsumptie kunnen worden. Aan alternatieven voor steenkool uit niet recyclebare afvalstromen wordt gewerkt. Die bijdrage zal voorlopig nog marginaal zijn.
Foto: Kolenmijn in de VS © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>

Jaar van de Bodem: Iedere bodem vertelt een verhaal
Grondsoorten in Nederland © WUR Onze blik reikt meestal niet verder dan het aardoppervlak: de bebouwing, de zichtbare begroeiing en de watervlaktes. Maar verscholen onder het oppervlak ligt de bodem, zwaar of licht, jong of oud, dood of vruchtbaar. Met een beetje hulp liggen de verhalen voor het oprapen, laten twee nieuwe boeken zien: Bodem onder het landschap. Ontdek het fundament van natuur en boerenland. en Bodemsignalen.
Foto: Grondsoorten in Nederland © WUR
Lees verder op Kennislink >>
     
Luchtkwaliteit: Ozonsmog reist de Stille Oceaan over
Ozonsmog boven de Stille Oceaan © Nature Geoscience De uitstoot van stikstofoxiden aan de Amerikaanse westkust is door allerlei milieumaatregelen sterk verminderd. Omdat ozon een chemisch product is van stikstofoxiden, was de verwachting dat ook de ozonconcentraties daar zouden afnemen, maar dat is niet het geval. Dat komt door het transport van ozon vanuit China over de Stille Oceaan via de hogere luchtlagen naar de Amerikaanse westkust.
Foto: Ozonsmog boven de Stille Oceaan © Nature Geoscience
Lees verder op Kennislink >>

Jaar van de Bodem: Bollentelers werken aan herstel van bodemleven
Machinaal pellen van tulpenbollen © Annemieke van Roekel Het organisch stofgehalte van de bodems waarop bloembollen worden geteeld, is in de laatste jaren drastisch gedaald en het bodemleven is minimaal. Oorzaak hiervan is het gebruik van chemische middelen en kunstmest. Een groep Noord-Hollandse telers wil hier verbetering in aanbrengen.
Foto: Machinaal pellen van tulpenbollen © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>
     
Natuur: De hommels kunnen geen kant op
Aardhommel op bloeiende preiplant © Wikimedia Commons Voor veel dieren schuift de noordgrens van hun territorium als gevolg van klimaatverandering verder op naar het noorden, omdat het daar koeler is. Voor hommels is dat nauwelijks het geval, schrijven Canadese onderzoekers in Science. Ze nemen die trend zowel bij hommels in Europa als in Noord-Amerika waar.
Foto: Aardhommel op bloeiende preiplant. © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>

Jaar van de Bodem: Bodem Iers eiland herstelt door plantengroei
Papegaaiduiker op de Skelligs © Annemieke van Roekel Op eilanden ligt het gevaar van bodemerosie op de loer. Door regenval spoelt de bodem er gemakkelijk weg, direct de zee in. Maar op het Ierse eiland Skellig Michael is dit geen onomkeerbaar proces. Dankzij de weelderige plantengroei vernieuwt de bodem zich voortdurend. Foto: Papegaaiduiker op de Skelligs © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>
     
Jaar van de Bodem: ‘Bodemonderzoek actueler dan ooit’
De gewone regenworm, <i>Lumbricus terrestris</i> © WUR We zijn ongelofelijk afhankelijk van dat dunne laagje om onze aarde, de bodem: niet alleen voor ons voedsel maar in toenemende mate ook voor onze brandstof. De bodem geeft veel maar krijgt veel te weinig terug, vindt bodemonderzoeker Jan Willem van Groenigen van de Wageningen Universiteit.
Foto: De gewone regenworm, Lumbricus terrestris © WUR
Lees verder op Kennislink >>

Jaar van de Bodem: ‘Kom van die trekker af!’
Tractor © Rasbak Door toegenomen mechanisatie heeft de bodem veel te verduren. Steeds zwaardere oogstmachines gaan het land op, ook in ongunstige perioden zoals na veel regenval. Het gewicht van de machines drukt de bodem dicht en dat gaat ten koste van de bodemkwaliteit. Ook de ‘zwerfteelten’ eisen hun tol.
Foto: Mechanisatie staat kennis van de bodem in de weg © Rasbak
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: Duurzame energie komt te traag van de grond
Getijdeturbine © De Nieuwe Afsluitdijk/RWS Nederland staat in de top 3 van landen die het slechtst presteren op het gebied van duurzame energie. Dat schrijft de Europese Commissie deze maand in het voortgangs-
verslag over duurzame energie. Europa als geheel gaat het gestelde doel van 20% in 2020 wel halen, is de verwachting.
Foto: Getijdeturbine © De Nieuwe Afsluitdijk/RWS
Lees verder op Kennislink >>

Energie: Oude olie winnen dankzij nieuwe technologie
Stoominjectie in Schoonebeek © Annemieke van Roekel Nederland is vooral een gasland, maar onze olievelden zijn nog steeds niet uitgeput. In Schoonebeek startte de NAM in 2011 na een pauze van 15 jaar opnieuw met de olieproductie. Bij het (her-)ontwikkelen van olievelden zijn technieken voor verbeterde oliewinning vaak belangrijk.
Foto: Stoominjectie in Schoonebeek © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>
     
Jaar van de Bodem: Dromen van landbouw op Mars
Doperwt in Marszand © Wieger Wamelink/WUR Goed nieuws voor toekomstige Marsbewoners. In de bodem blijken plantjes gewoon te ontkiemen en zelfs tot bloei te komen. Dat opent de weg voor landbouw op de rode planeet. Al zijn er nog wel wat problemen te tackelen. Want waar komt de voor plantengroei noodzakelijke stikstof, koolstof en water vandaan?
Foto: Ontkiemende doperwt in Marszand © Wieger Wamelink/WUR
Lees verder op Kennislink >>

Natuur: Het ene gras is het andere niet
Platte rus © Wikimedia Commons Een gazonnetje of voetbalveld. Het gras oogt overal hetzelfde, maar schijn bedriegt. Verspreid over de hele aardbol komen maar liefst achtduizend grassoorten voor. De hoogste tijd voor (h)erkenning van de wuivende halm met het nieuwe boek, de Basisgids Grassen.
Foto: Platte rus © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>
     
Jaar van de Bodem: Na nederwiet nu ook nedersoja
Sojaboon © USDA Om soja in Nederland te kunnen telen, zijn rassen nodig die het in ons koude kikkerlandje goed doen. Het zijn de plantenveredelaars die deze rassen selecteren. “De soja die wij nu in Nederland inzaaien is een speciaal voor het Noordwest-Europese klimaat veredeld ras”, aldus Ruud Timmer van PPO.
Foto: Sojaboon © USDA
Lees verder op Kennislink >>

Geologie: Cola-achtige vloeistof in lege gasvelden tast gesteente nauwelijks aan
Carbonaatgesteente © www.oolithica.dsl.pipex.com Kooldioxide dat wordt geïnjecteerd in de diepe bodem tast de chemische stabiliteit van de meeste gesteenten nauwelijks aan. De mate waarin aantasting plaatsvindt hangt voornamelijk af van de aanwezigheid van reactieve mineralen in het gesteente.
Foto: Carbonaatgesteente © www.oolithica.dsl.pipex.com
Lees verder op Kennislink >>
     
Paleontologie: Spoorfossielen als toeristische attractie
Toegangsbord naar vindplaats Bijna vierhonderd miljoen jaar oude pootafdrukken van de alleroudste amfibieën in versteende modder bekijken in het westen van Ierland. Dat kan langs de noordkust van Valentia Island, op een steenworp afstand van de toeristische Ring of Kerry. Daar is het meterslange spoor door erosie blootgelegd.
Foto: Vindlocatie spoorfossielen © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>

Klimaat: Impact van mens op verdroging evenaart invloed door klimaatverandering
Droogte in de VS © Niko Wanders In hydrologische modellen komt de menselijke factor onvoldoende aan bod, vindt Niko Wanders van de Universiteit Utrecht. De hydroloog berekende dat in Zuidoost-Azië en, dichter bij huis, in het Middellandse Zeegebied, de menselijke invloed op rivier- en grondwaterstanden even groot is als het effect van klimaatverandering.
Foto: Droogte in de VS © Niko Wanders
Lees verder op Kennislink >>
     
Paleontologie: Allosaurus ontleed door studenten
Allosaurus © Museon Op de tentoonstelling Dino Jaws in het Museon komt de bezoeker door een combinatie van door robots aangestuurde dinosauriërs en ‘klassieke’ fossielen gemakkelijk in dinosferen. Een bijzonder museumstuk is het skelet van de Allosaurus, want deze vleesetende dino uit de Jura is door drie studenten van de Vrije Universiteit onder de loep genomen. Delen van het fossiel zijn zelfs in de CT-scanner bekeken.
Foto: Allosaurus © Museon
Lees verder op Kennislink >>

Milieu: Jaar van de Bodem
Regenworm © WUR 2015 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Internationale Jaar van de Bodem. Dat is nodig omdat we als mensen sterk afhankelijk zijn van de bodem, voor landbouw, gezonde ecosystemen, behuizing, infrastructuur en nog veel meer. Kennislink besteedt regelmatig aandacht aan de vele aspecten van bodemgebruik en de (ondiepe) ondergrond.
Foto: Regenworm © WUR
Lees verder op Kennislink >>
     
Debat: Verzilting: gevaar én kans
Aralmeer © NASA De professor ziet een grote dreiging uitgaan van verzilting van de mondiale zoetwatervoorraad. De ondernemer ruikt kansen. Voor beide posities is wat te zeggen. Het ‘probleem’ van verzilting was aan de orde tijdens een nationaal debat over landbouw en voeding: It’s the food, my friend. De landbouwsector krijgt steeds vaker met verzilting te maken, maar is ook de grootste veroorzaker.
Foto: Aralmeer © NASA
Lees verder op Kennislink >>

Onderwijs: Terug naar de basis met de rekentoets
Rekenen in de klas © Wikimedia Commons Voor leerlingen in het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs komt er een verplichte rekentoets. Dit jaar mag nog een onvoldoende worden gehaald, maar volgend jaar wordt het menens. Een goede zaak of niet? Met alleen het afnemen van een rekentoets alleen vergroot je de rekenvaardigheden niet. Om goed te leren rekenen, moet je vooral jong beginnen.
Foto: Rekenen in de klas © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>
     
Water: Drinkwater op Aruba volledig met osmosetechniek bereid
Seawater beach well bij W.E.B © Annemieke van Roekel Binnenkort schakelt het water- en energiebedrijf van Aruba (W.E.B. Aruba N.V.) geheel over op ontzilting door middel van omgekeerde osmose. Daarmee wordt zeewater geschikt gemaakt om te drinken. Na bijna een eeuw komt hiermee een einde aan de thermische ontziltingstechnologie op het eiland.
Foto: Seawater beach well bij W.E.B © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>

Recensie: Voedingsatlas vooral een visuele verrassing
Cover Bosatlas van de voeding © Noordhoff Uitgevers Kleurige infographics, staafdiagrammen en informatieve kaarten met een ruim aanbod van vooral statistische informatie over voedingsgerelateerde onderwerpen. De nieuwe Bosatlas van het voedsel moet het hebben van mooie visualisaties van veel cijfer- en feitenmateriaal over traditionele voedingsthema’s.
Foto: Cover Bosatlas van de voeding © Noordhoff Uitgevers
Lees verder op Kennislink >>
     
Kunst & wetenschap: Op zoek naar de kleuren van Van Gogh
Veld met irissen bij Arles, waarvan rechts de vernis is verwijderd © Annemieke van Roekel Als wij een schilderij van Van Gogh bekijken, dan zien we niét altijd de kleuren die de negentiende-eeuwse kunstenaar in gedachten had. Zo zijn de blauwe kleuren van nu soms oorspronkelijk paars geweest. Vooral het rode pigment heeft de tand des tijds niet doorstaan. Wetenschappers helpen bij het reconstrueren van de originele doeken.
Foto: Veld met irissen bij Arles, waarvan rechts de vernis is verwijderd © Annemieke van Roekel
Lees verder op Kennislink >>

Milieu: Voor schone lucht moet je naar de kust
RIVM maakt eerste roetkaart van Nederland
Bemonsterd roetfilter (PM2,5) © InfomilDe eerste digitale roetkaart van Nederland staat sinds vorige week online. Op deze kaart worden de roetconcentraties in heel Nederland in beeld gebracht en zijn ze zelfs op postcode op te zoeken. RIVM gaat de bestaande roetmetingen uitbreiden om de nauwkeurigheid van de berekende roetconcentraties te vergroten.
Foto: Bemonsterd roetfilter (PM2,5) © Infomil
Lees verder op Kennislink >>
     
Geologie: Fossielen vertellen het verhaal van een groene mammoetsteppe
Babymammoet Lyuba © Atelier Olschinsky MAMUZIn Amsterdam is tot maart 2015 een expositie te zien over de grote zoogdieren die tijdens de ijstijden het noordelijk halfrond bevolkten. Een combinatie van echte fossielen, replica’s en artificiële modellen, die je soms kippenvel bezorgen, met vooral veel aandacht voor het belangrijkste ijstijdicoon: de wolharige mammoet. Foto: Babymammoet Lyuba © Atelier Olschinsky MAMUZ
Lees verder op Kennislink >>

Klimaat: “IJsbeer aan stuurboord!”
Het 17e-eeuwse schilderij 'Winterlandschap met ijsvermaak' (deatil) van Hendrik Avercamp © RijksmuseumIn de serie Elementaire Deeltjes verscheen onlangs een nieuw deeltje met als thema IJstijden. Volgens auteur Gemma Venhuizen is deze uitgave in het Nederlandse taalgebied geen overbodige luxe, want de meeste boeken over dit onderwerp gaan over de ijstijd op het Amerikaanse continent. Tijd voor een gesprek met de fysisch geograaf en wetenschapsjournalist.
Foto: Een deel van het 17e-eeuwse schilderij 'Winterlandschap met ijsvermaak' van Hendrik Avercamp © Rijksmuseum
Lees verder op Kennislink >>
     
Water: Waterkwaliteit sterk verbeterd, nu de beestjes nog
Constructie om drijven plastic te verzamelen © The Ocean Cleanup Foundation Nederlandse heeft ongekend grote stappen gemaakt in de verbetering van de waterkwaliteit. Maar de ecologische kwaliteit blijft achter. Planten en beestje komen niet zo snel terug als gehoopt. Een mooi overzichtswerk over de wereld van het water verscheen onlangs onder de titel Aquatische Ecologie van de hand van bioloog Henk Hoogenboom.
Foto: De zeldzame grote modderkruiper © Ravon
Lees verder op Kennislink >>

Energie: Getijdenenergie in een stroomversnelling
Transport van een getijdenturbine naar de EMEC-testsite op de Orkney Eilanden © VoithDe Europese industrie verwacht in 2050 100 gigawatt aan elektriciteit door middel van oceaanenergie te produceren. Op een termijn van enkele tientallen jaren lijkt getijdenenergie het meest veelbelovend. Nederland ziet getijdenenergie als een belangrijk toekomstig exportproduct.
Foto: Transport van een getijdenturbine naar de EMEC-testsite op de Orkney Eilanden © Voith
Lees verder op Kennislink >>
     
Afval: Waar drijft de plastic soep?
Constructie om drijven plastic te verzamelen © The Ocean Cleanup Foundation Het begon als een schoolproject en is nu een realiteit: het plan van de Delftse student Boyan Slat om de wereldzeeën te verlossen van grote hoeveelheden plastic. Slat ontwikkelde een methode het plastic te verwijderen en won hiervoor een milieuprijs van de VN. Maar waar drijft die plastic soep eigenlijk? Foto: Constructie om drijven plastic te verzamelen © The Ocean Cleanup Foundation
Lees verder op Kennislink >>

Milieu: Normen luchtkwaliteit ontoereikend
Bronnen van ultrafijnstof © Stephen Platt/NatureVoor de allerkleinste stofdeeltjes in de buitenlucht bestaan nog geen normen. Toch levert juist dit ultrafijne stof gezondheidsrisico’s op omdat de deeltjes tot diep in de longen doordringen. Wetenschappers kunnen die fijnste stofdeeltjes al wel goed meten, maar dat is nog wel duur.
Foto: Bronnen van ultrafijnstof © Stephen Platt/Nature
Lees verder op Kennislink >>
     
Waterbeheer: Oud zout rukt op
Laagwater leidt tot meer verzilting © Beeldbank RWS In de toekomst krijgt Nederland te maken met een toenemende verzilting van de kustgebieden. In de Haarlemmermeerpolder is die verzilting al aan de gang. De herkomst van het zout gaat duizenden jaren terug, toen de kustlijn nog diep landinwaarts lag. Promovendus Joost Delsman pleit voor een slimmer waterbeheer.
Foto: Laagwater leidt tot meer verzilting © Beeldbank RWS
Lees verder op Kennislink >>

Energie: Biodiesel uit koolzaad slurpt energie
Koolzaadteelt voor biodiesel © UTwenteOp de meeste plaatsen in Europa is de productie van biodiesel uit koolzaad niet energie-efficiënt. Onderzoekers van de Universiteit van Twente ontwikkelden een kaart waarop te zien is waar in Europa alsnog de hoogste energie-efficiëntie behaald kan worden. In het gunstigste geval is de benodigde energie de helft van de energie-output.
Foto: Koolzaadteelt voor biodiesel © UTwente
Lees verder op Kennislink >>
     
Waterbeheer: IJssel afgetapt bij zeer hoog water
Hoogwatergeul © Waterschap Vallei en Veluwe De IJssel kan plaatselijk maar liefst 71 cm dalen als de nieuwe hoogwatergeul tussen Veessen en Wapenveld in gebruik wordt genomen. Deze maatregel is onderdeel van het nationale project Ruimte voor de Rivier, waarmee Nederland zich opmaakt voor een hogere watertoevoer bij Lobith naar 16.000 kubieke meter per seconde.
Foto: Hoogwatergeul © Waterschap Vallei en Veluwe
Lees verder op Kennislink >>

Energie:Consument moet energieproducent worden
Zonnecentrale in Duitsland © Fraunhofer ISE Terwijl wetenschappers druk doende zijn met het verbeteren van de prestaties van zonnecellen en -panelen, kan de consument pas het échte verschil maken. Volgens Marie Donnelly (EC) moet de burger de stroomproducent van de toekomst worden.
Foto: Zonnecentrale in Duitsland © Fraunhofer ISE
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: CO2-opslag met biomassa scoort beter dan met kolencentrale
Protest in Noord-Nederland © Wikimedia Commons Nederlanders zijn kritisch over de ondergrondse opslag van kooldioxide. Over CO2-opslag in combinatie met biomassa is men positiever dan over het afvangen en opslaan van kooldioxide afkomstig van kolen- en gascentrales. Foto: Protest in Noord-Nederland © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>

Energie: Aruba droomt van 100% duurzaam
De 'dump' van Aruba © Annemieke van Roekel De regering van Aruba wil zijn milieu-imago oppoetsen. Dat betekent: een einde aan het gebruik van fossiele brandstoffen, ‘waste-to-energy’ en meer zonne- en windenergie. Maar die plannen zijn te ambitieus, want geld om ze uit te voeren is er niet, grootschalige energieopslag ontbreekt en fossiel zal nodig blijven als back-up voor de elektriciteitsvoorziening.
Foto: De ‘dump’ van Aruba © Annemieke van Roekel
Lees in FD Energie Pro, 2 september 2014 >>
     
Klimaat: Hete stad is niet zo comfortabel
Verkoeling in de stad © WUR In de stad is het gemiddeld veel warmer dan op het platteland. Met het oog op nieuwe klimaatscenario’s, die uitgaan van hetere zomers in de toekomst, is het geen overbodige luxe na te denken over aanpassingen van de stedelijke leefomgeving aan dit Urban Heat Island Effect. Want steeds meer mensen leven in de stad.
Foto: Verkoeling in de stad © WUR
Lees verder op Kennislink >>

Energie: Ruimtevaartballon voor energieopslag in diep water
Inspectie onderwaterballon © Keith Thomson/Thin Red Line Aerospace Nieuwe technieken voor energieopslag zijn nodig om duurzame energie meer kansen te bieden. Momenteel wordt geëxperimenteerd met een geheel nieuwe manier van energieopslag: opslag van lucht onder hoge druk in ballonnen, die op grote diepte aan de zeebodem verankerd zijn. De ballonnen zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor de bemande ruimtevaart.
Foto: Inspectie onderwaterballon © Keith Thomson/Thin Red Line Aerospace
Lees verder op Kennislink >>
     
Geologie: Bergen van koudwaterkoraal
De rifbouwende koudwaterkoraal Madrepora oculata © Wikimedia Commons Koralen kennen we vooral uit tropische oorden. Over de hele aardbol verspreid komen echter koralen voor die zich vooral thuis voelen op grote diepte, in ijskoud water. Op het continentaal plat aan de Atlantische kust leven de meeste van deze koudwaterkoralen. Geoloog Gino Smeulders bestudeerde de riffen die in het geologisch verleden door deze zeebewoners zijn opgebouwd, en dat nu nog steeds doen.
Foto: De rifbouwende koudwaterkoraal Madrepora oculata © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>

Energie: Oceaan eindeloze bron van duurzame energie
Pijpen van kunststof © Bluerise Met een gecombineerd systeem van OTEC en SWAC gaat Curaçao de in de oceaan aanwezige warmte optimaal benutten. Met OTEC wordt elektriciteit opgewekt en met SWAC worden gebouwen gekoeld. Direct aan de kust van Curaçao zal een Ocean Ecopark verrijzen waarin diverse duurzame technologieën gecombineerd gaan worden.
Foto: Pijpen van kunststof © Bluerise
Lees verder op Kennislink >>
     
Energie: De grote getallen van zonthermische krachtcentrales
De Gemasolar CSP-plant © Torresol Energy Investments Zonne-energie heeft de toekomst. Die indruk wekken althans grote zonthermische krachtcentrales die in zonovergoten gebieden worden gebouwd. De technologie van Concentrated Solar Power (CSP) innoveert nog steeds, zoals blijkt uit de verbeterde combinatie met warmteopslag in vloeibaar zout bij de Gemasolar-installatie in de Spaanse provincie Sevilla.
Foto: De Gemasolar CSP-plant © Torresol Energy Investments
Lees verder op Kennislink >>

Klimaat: CO2-opslag in de Noordzee: een wereldprimeur op losse schroeven
E.on kolencentrale op de Maasvlakte © Annemieke van RoekelIn Nederland staat een wereldprimeur op stapel: bij een kolencentrale op de Maasvlakte moet voor het eerst grootschalig CO2 worden afgevangen en ondergronds worden opgeslagen. Maar dit ROAD-project staat op losse schroeven. Juist nu honderden wetenschappers vijf jaar onderzoek naar CO2-opslag hebben afgerond en hun kennis in de praktijk willen brengen.
Foto: E.on kolencentrale op de Maasvlakte © Annemieke van Roekel
Lees in FD Energie Pro, 24 juni 2014 >>
     
Geochemie: De kracht van zout. Zoutkristallen tasten monumenten aan
Natuurlijke zouterosie © Wikimedia Commons Zoutschade is één van de belangrijkste bedreigingen van monumenten wereldwijd, ook in Nederland. Door klimaatverandering zal het risico op zoutschade toenemen, aldus Timo Nijland, natuursteenspecialist bij TNO. Door een opeenhoping van zoutkristallen neemt de druk toe en gaat het gesteente stuk. De boosdoeners zijn in water oplosbare zouten, in Nederlandse monumenten vooral natriumchloride en natriumsulfaat.
Foto: Natuurlijke zouterosie © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>

Bodem: Overspannen elektron vertelt het verhaal van een zandkorrel
Zandribbels © Wikimedia CommonsMineralen uit zandkorrels vertellen een bijzonder verhaal. Met korrels van kwarts en veldspaat kunnen aardwetenschappers de ‘begravingsgeschiedenis’ van zand aan de hand van een lichtsignaaltje in groot detail reconstrueren. Geologe Romée Kars verfijnde de techniek door het signaal van veldspaat beter te begrijpen en nieuwe meettechnieken te testen. Met veldspaat kan nu al een half miljoen terug gegaan worden in de tijd. Foto: Zandribbels © Wikimedia Commons
Lees verder op Kennislink >>
     
Prehistorie: Neem een kijkje in de spiegel van de Homo sapiens
De Australische megafauna © Melbourne University Al drie jaar staat het boek ‘Sapiens’ op nummer één van de bestsellerlijst in Israël. Het is een scherp, kritisch en betrokken boek over de geschiedenis van onze soort vanaf 70.000 jaar geleden, toen de Homo sapiens een voor de ecologie nog onbetekenende soort was. Onlangs verscheen de Nederlandse vertaling. Kennislink kreeg de kans met de schrijver te spreken, de 38-jarige Israëlische historicus Yuval Noah Harari.
Foto: De Australische megafauna © Melbourne University
Lees verder >>

Milieu: Vernietiging chemische wapens op zee
Het containerschip MV Cape Ray © Wikimedia CommonsVoor de eerste keer sinds de uitvoering van het Verdrag Chemische Wapens zal de vernietiging van chemische wapens op zee plaatsvinden. Ondanks protesten beweert de Organisatie van het Verbod op Chemische Wapens dat de vernietiging uitgevoerd zal worden door een bewezen technologie op een speciaal hiervoor uitgerust schip.
Foto: Het containerschip MV Cape Ray © Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Natuur: Radioactiviteit meten met reuzenalgen
Een mariene bioloog verzamelt kelp © Long Beach State UniversityIn grote algensoorten (kelp genaamd) aan de westkust van de VS is dit jaar nog geen bovengemiddelde radioactiviteit aangetroffen. Een verhoogd stralingsniveau werd echter wel verwácht als gevolg van de ramp met de kerncentrale bij Fukushima, in 2011. Dat is goed nieuws, want kelp geldt als ‘detector’ van radioactieve stoffen. Foto: Een mariene bioloog verzamelt kelp © Long Beach State University
Lees verder >>

Bodem: Eeuwig pompen bij de Diemerzeedijk
Koeien bij brandende stortplaats © Stadsarchief AmsterdamHet is één van de grootste historische stortplaatsen in Nederland, de Diemerzeedijk, ten oosten van Amsterdam. Tot 1982 werd deze oude zeedijk, die Amsterdam van oudsher beschermde tegen hoogwater vanuit de Zuiderzee, gebruikt voor het dumpen van huishoudelijk en chemisch afval. Ondanks de sanering zal het vervuilde grondwater hier tot in de eeuwigheid opgepompt moeten worden.
Foto: Koeien bij brandende stortplaats © Stadsarchief Amsterdam
Lees verder >>
     
Natuur: Insectenwereld in hoge resolutie
Gewone wolzwever © Richard BartzTijdens de vierde Paradisolezing ‘Science of Fiction’ sprak entomoloog Marcel Dicke over de reputatie van insecten. Hij ontkrachtte verschillende vooroordelen van deze kleine wonderen der natuur, zoals het idee dat kakkerlakken vieze dieren zouden zijn. Insecten zijn enorm nuttig – zoals mestkevers die de poep opruimen – maar eigenlijk is de vraag naar het nut van een insect een typisch antropocentrische vraag.
Foto: Gewone wolzwever © Richard Bartz
Bekijk de slideshow >>

Planetaire geologie: Mysterieus Mercurius ontleed in het lab
Mercurius vanaf de MESSENGER © NASAMet een opvallend grote kern stelt de kleinste planeet van ons zonnestelsel, Mercurius, wetenschappers voor een raadsel. Waarom is die kern vergeleken met de kern van de andere binnenplaneten relatief zo groot? Is dat al zo sinds de vorming van ons zonnestelsel, 4,5 miljrd jaar geleden, of is veel later in de geschiedenis van deze planeet een deel van de mantel verdwenen?
Foto: Mercurius vanaf Messenger © NASA
Lees verder >>
     
Paleoklimaat: Bevroren toendra ligt begraven onder Groenlandse ijskap
Groenlandse ijskap © Joshua Brown, University of Vermont Meestal vegen gletsjers door de enorme krachten oude landschappen letterlijk van de kaart, maar zo is het in Groenland drie miljoen jaar geleden niet gegaan! Daar ligt onder de drie kilometer dikke ijskap een oeroud landschap verscholen, dat diverse ijstijden én interglacialen heeft doorstaan. Dit blijkt uit de analyse van een een drie kilometer lange ijskern.
Foto: Groenlandse ijskap © Joshua Brown, University of Vermont
Lees verder >>

Energie: Kansen voor geothermie in Caribisch Nederland
Saba © Wikimedia Commons / Richie Diesterheft In het Caribisch gebied kan op grote schaal aardwarmte worden opgewekt. Op het Franse eiland Guadeloupe wordt de hitte uit de diepe ondergrond al jaren benut. De hete, vulkanische aarde biedt kansen voor de Nederlandse Caribische eilanden, met name voor Saba en St. Eustatius. Op deze eilanden liggen schijnbaar slapende vulkanen. Dankzij dit vulkanisme is de hitte in de diepe ondergrond voldoende om door een geothermische installatie afgetapt te worden.
Foto: Saba © Wikimedia Commons / Richie Diesterheft
Lees verder >>
     
Geologie: Utrechtse Domkerk is geologische lappendeken
Bondzandsteen in de Domkerk © Annemieke van Roekel Al vanaf het begin van onze jaartelling is in de stad Utrecht natuursteen gebruikt voor gebouwen, aangevoerd door de Romeinen via de Rijn. Een rondje rond de Domkerk is een reis door de tijd, langs een breed palet van kleurige gesteenten, afkomstig van vulkanen en oercontinenten. Dominant in de Utrechtse monumenten is sedimentair gesteente: verharde kalk en zandkorrels, aangevoerd door rivieren, waarin soms de stromingsrichting van het water zelfs nog zichtbaar is.
Foto: Bondzandsteen in de Domkerk © Annemieke van Roekel
Lees verder >>

Natuur: Kolibrie evolueert als bergen rijzen
De kolibrie <i>Eutoxeres condamini</i> © Christopher Witt, University of New Mexico De voorouders van de kolibrie waren afkomstig uit Eurazië, maar dit bijzondere en kleurrijke vogeltje migreerde al 22 miljoen jaar geleden naar het Zuid-Amerikaanse continent. Daar evolueerde de kolibrie tot de 338 soorten die we nu kennen, zo blijkt uit een nieuwe stamboom waar twaalf jaar aan is gewerkt. De evolutie gaat razendsnel; alleen al in het door vulkanisme ‘groeiende’ Andesgebergte ontstaan 140 nieuwe soorten.
Foto: De kolibrie Eutoxeres condamini © Christopher Witt
Lees verder >>
     
Klimaat: Steenkoude ijstijd door ‘ijzerbemesting’
Stoftransport © William Putman/Arlindo da Silva, NASA Een toename van stofdeeltjes boven het zuidelijk halfrond zou de temperatuur tijdens de ijstijden nog verder hebben verlaagd. Het ijzer uit de stofdeeltjes, eenmaal neergedwarreld in de oceanen, was een belangrijke voedingsbron voor groene algen. Door algenbloei verminderde de kooldioxideconcentratie in oceanen en atmosfeer en werd het klimaat kouder. Foto: Stoftransport boven de Zuidelijke Oceaan © William Putman/Arlindo da Silva, NASA
Lees verder >>

Geo: Methaanbacterie oorzaak massa-extinctie
Methaanbacterie <i>Methanosarcina</i> © Broad Institute Onderzoekers van het MIT denken een bewijs te hebben gevonden voor de grootste massa-extinctie in de geologische geschiedenis, die 252 miljoen jaar geleden plaatsvond. Toen stierf 90 procent van het zeeleven uit en driekwart van het leven op land. Een nieuwe verklaring is een explosie van methaanproducerende bacteriën in de oceanen die tot verzuring van het oceaanwater en opwarming van de atmosfeer leidde.
Foto: Methaanbacterie Methanosarcina © Broad Institute
Lees verder >>
     
Energie: Dossier Olie en gas
Jaknikker bij Schoonebeek © Wikimedia Commons Energiespecialisten waarschuwen er al jaren voor. We moeten niet té afhankelijk worden van andere landen voor onze energievoorziening. Vooral van landen met een instabiele politiek klimaat of landen die in het verleden hebben laten zien bereid te zijn met hun energie-export te chanteren, zoals Rusland. Ook zullen we moeten anticiperen op de eindigheid op mondiale schaal van fossiele brandstoffen.
Jaknikker bij Schoonebeek © Wikimedia Commons
Lees verder >>

Landbouw: Kwaliteit bijenonderzoek betwist
Bijenraat © david.nikonvscanon, Flickr.com Al jaren gaat het slecht met de honingbij. Aangenomen wordt dat hiervoor drie hoofdoorzaken zijn: de varroamijt, pesticiden en een teruggang in biodiversiteit en voedselaanbod. Tijdens een symposium over bijengezondheid lieten ook Wageningse onderzoekers hun licht schijnen op de gezondheidsconditie van de honingbij. Maar aan hun onderzoeksmethode schort een en ander.
Foto: Bijenraat © david.nikonvscanon, Flickr.com
Lees verder >>
     
Energie: Tien vragen over de Nucleaire Top
Afval uit kerncentrale © fukushimaupdate.com Nederland is op 24 en 25 maart gastland voor de Nuclear Security Summit 2014 (NSS 2014). Dit is de derde top over dit onderwerp. De eerste vond plaats in 2010 in Washington, de tweede in Seoul (Zuid-Korea) in 2012. Regeringsleiders komen samen in Den Haag om te praten over het voorkomen van nucleair terrorisme. Maar waarover gaat die top precies? En waarover niet? Kennislink zette het een en ander op een rij.
Afval uit kerncentrale © fukushimaupdate.com
Lees verder >>

Landbouw: Op zoek naar een gen voor zouttolerantie
Een plant groeit in de richting van licht (fototropie) © C@fé des sciences In een zoute omgeving kunnen planten de groeirichting van hun wortels aanpassen. Dit fenomeen - halotropie - is bijzonder omdat de wortels zich normaalgesproken laten leiden door de zwaartekracht. Biologen weten nu hoe dit zoutmijdende proces op celniveau werkt. Een volgende stap is de genen op te sporen die een plant helpt in een zout milieu te overleven.
Foto: Een plant groeit naar het licht (fototropie) © C@fé des sciences
Lees verder >>
     
Archeologie: Prehistorische kustbewoner at knollen en geroosterd wild zwijn
Kamp van Holocene jagers en vissers © Havenbedrijf Rotterdam Volgens sommigen moet het een leuk leventje geweest zijn: een beetje kanovaren en verse vis en vlees roosteren boven een vuurtje. Zo moet het leven van de eerste bewoners in het Nederlandse kustgebied er hebben uitgezien, zo’n 9000 jaar geleden. ‘Schatten van het mammoetstrand’ doet verslag op grond van de laatste opgravingen op de Maasvlakte.
Kamp van Holocene jagers en vissers © Havenbedrijf Rotterdam
Lees verder >>

Landbouw: Honingbij besmet wilde hommel
Foeragerende hommel © Matthias A. Fürst/Nature De hommel is een belangrijk insect voor de bestuiving van wilde bloemen en landbouwgewassen. Binnen hommelpopulaties komen ziektes voor die ook bij de honingbij voorkomen. Engelse onderzoekers hebben vastgesteld dat honingbijen ziektes overdragen op wilde hommelpopulaties. De besmetting verloopt waarschijnlijk via bloemen die de insecten gemeenschappelijk bestuiven.
Foto: Foeragerende hommel © Matthias A. Fürst/Nature
Lees verder >>
     
Landbouw: Termiet tuiniert met schimmels
Termiet met schimmel in nest © Koos Boomsma/WUR In de evolutie is er één overgang naar ‘schimmellandbouw’ door termieten geweest. Deze heeft geleid tot circa 350 moderne termietensoorten die in symbiose met een schimmel leven. Wageningse onderzoekers bootsen deze unieke vorm van symbiose nu na in het lab. Voor de mens is deze kennis interessant voor de productie van schimmels als vleesvervanger en om meer kennis te genereren over duurzame monoculturen.
Termiet met schimmel in nest © Koos Boomsma/WUR
Lees verder >>

Landbouw: Bijendodende pesticiden verboden
Bestuivers zijn onmisbaar voor bloemplanten © Shutterstock Het wordt spannend voor de honingbij. Drie insecticiden die medeverantwoordelijk zouden zijn voor de wereldwijde bijensterfte zijn sinds 1 december 2013 verboden in de Europese Unie. Het gaat om de neonicotinoïden, die worden ingezet tegen vraatinsecten maar tegelijkertijd de noodzakelijke bestuivende insecten de das om doen. Volgens critici zijn er teveel uitzonderingen en is het effect niet goed meetbaar.
Foto: Bestuivers zijn onmisbaar voor bloemplanten © Shutterstock
Lees verder >>
     
Architectuur: De unieke structuur van de oude stad
Utrecht in de 17e eeuw © Van Loon Noord-Europa geldt als één van de regio’s in de wereld waar de mensen het gelukkigst zijn. Dat blijkt uit het World Happiness Report uit 2013. Niet in de laatste plaatst hangt geluk samen met de omgeving – architectuur en stedenbouw – waar mensen wonen. Stadsbewoners blijken zich het plezierigst te voelen in oude steden met een historische binnenstad. Alle bestemmingen liggen er op een steenworp afstand en alles is te belopen en de befietsen. Foto: Utrecht in de 17e eeuw © Van Loon
Lees verder >>

Innovatie: Satelliet helpt mosseltelers
Chlorofyl in algen © Netherlands Space Officeï Mosseltelers in de Waddenzee en Oosterschelde gaan satellietgegevens over algenconcentraties gebruiken om hun oogsten te verbeteren. Nederlandse onderzoekers ontwikkelden een methode om de algenconcentraties in Nederlands zeewater vanuit de ruimte te meten.
Foto: Bladgroen (chlorofyl) in algen © Netherlands Space Office
Lees verder >>
     
Geo-onderwijs: De tijdlijn van de eeuwigheid
Keplers supernova © NASA Dit jaar wordt het vak Big History twintig jaar gedoceerd aan verschillende Nederlandse universiteiten. De belangrijkste wetenschappen die de fundamenten vormen onder Big History zijn biologie, aardwetenschap, klimatologie, astronomie en natuurlijk archeologie en geschiedenis.
Foto: Keplers supernova © NASA
Lees verder >>

Landschap: Nederland in vogelvlucht
Pingoruïne © Karel Tomeï Vanuit de lucht zie je meer patronen in het landschap dan wanneer je met je voeten in de klei staat. Dat blijkt uit de nieuwe Bosatlas Nederland van Boven, die een goed overzicht geeft van wat ons land nu bezighoudt. De atlas is een mooie combinatie van luchtfoto’s en informatieve kaarten.
Foto: Pingoruïne © Karel Tomeï
Lees verder >>
     
Energie: Duizelingwekkende energiecijfers
Kolenvuur © IEA Jaarlijks, aan het einde van het jaar, publiceert het Internationale Energie Agentschap (IEA) de prognoses over energieproductie en -consumptie voor de komende decennia. Bij alle voorspellingen in de World Energy Outlook duizelt je het al snel. Kennislink zet de belangrijkste ontwikkelingen op een rij.
Foto: Kolenvuur © IEA
Lees verder >>

Water: Koel, helder grachtenwater
Afval in de gracht is nu verleden tijd © Stadsarchief AmsterdamIn Amsterdam werd tot enkele decennia terug ontlasting in de gracht geloosd. Maar die praktijken behoren tot het verleden. Het grachtenwater in de hoofdstad was nog nooit zó schoon. Reden voor waterbeheerder Waternet om enkele jaren geleden te stoppen met het doorspoelen van de grachten.
Foto: Afval in de gracht is nu verleden tijd © Stadsarchief Amsterdam
Lees verder >>
     
Water: Nieuwe fosfaatfabriek Waternet in bedrijf
Zuivere struvietkristallen © Waternet Nog geen eeuw geleden werd het “emmertje poep” in Amsterdam met paardenkarren opgehaald en gebruikt op het boerenland. Hergebruik van ons afvalwater moeten we weer opnieuw uitvinden. Het Amsterdamse waterbedrijf Waternet wint nu grootschalig fosfaat uit het rioolwater van de stad.
Foto: Zuivere struvietkristallen © Waternet
Lees verder >>

Transport: Londen viert 150 jaar underground
© TfL 150 jaar geleden ging de eerste metro in Londen rijden. Inmiddels is de London tube immens populair en vervoert hij meer dan een miljard reizigers per jaar. Aanvankelijk werden de wagons in Londen aangedreven met stoomkracht. Dat duurde niet lang, vanwege de overlast van stoom en zwaveldampen op de ondergrondse stations. Foto: © TfL
Lees verder >>
     
Geologie: Een wereld van zand
Tweede Maasvlakte © Havenbedrijf Rotterdam Om de Tweede Maasvlakte te kunnen aanleggen is veertien kilometer uit de kust bij Rotterdam in totaal 200 miljoen kubieke meter zand uit de Noordzeebodem gegraven. Dat is maar liefst een vijfde kubieke kilometer! Maar waar ligt de beste kwaliteit zand? Want de ene zandkorrel is de andere niet.
Foto: Tweede Maasvlakte © Havenbedrijf Rotterdam
Lees verder >>

Water: Verloren rivieren
Ondergrondse rivier in rioolbuis © Trailer Lost RiversHonderden riviertjes, beken en andere stroompjes liggen verborgen onder onze voeten, overdekt door keien en asfalt. Om redenen van hygiëne en de behoefte aan nieuwe infrastructuur zijn de rivieren in stedelijke gebieden de laatste eeuwen vaak overdekt en aangesloten op de riolering. Nu worden sommige ondergrondse stromen weer in ere hersteld.
Foto: Ondergrondse rivier in rioolbuis © Trailer Lost Rivers
Lees verder >>
     
Natuur: Texel: wind helpt mensenhanden
Stuifschermen in De Slufter © Annemieke van Roekel Wie denkt dat bouwen met de natuur en bouwen met water iets nieuws is, heeft het mis! Op Texel wordt er al een half millennium gebruik gemaakt van de kracht van wind en water. Maar de natuur bouwt en breekt weer af, zoals op dit moment bij De Slufter gebeurt. volgens de laatste berekeningen mag het zeegat er niet breder worden dan 400 meter.
Foto: Stuifschermen in De Slufter © Annemieke van Roekel
Lees verder >>

Bodem: Nederland verliest voorsprong in bodemsanering
Sanering benzinestation © Beeldbank RWS/Henri Cormont De economische crisis hakt er behoorlijk in voor de bodemsaneerders. Maar dat er zoveel ontslagen vallen in deze sector is helemaal niet nodig, aldus Arnout van Diem van het Zuid-Hollandse bedrijf BioSoil. Een oplossing is een snelle aanpak van de (humane) spoedlocaties, zoals ook de bedoeling was.
Foto: Sanering benzinestation © Beeldbank RWS/Henri Cormont
Lees verder >>
     
Geologie: De Tetrapod Trackway: spoorfossielen op Valentia Island
Sporen in de rotsen © Annemieke van RoekelOp een steenworp afstand van de Ring of Kerry, aan de Ierse weskust, ligt Valentia Island. Hier liggen één van ’s werelds oudste fossiele sporen van viervoetige gewervelde dieren (tetrapoden) die aan de noordkust van het eilandje in de rots bewaard bleven. De tetrapoden evolueerden 380 miljoen jaar geleden uit de kwastvinnige vissen.
Foto: Sporen in de rotsen © Annemieke van Roekel
Lees verder >>

Fossielen: Carlo de mosasauriër verder ontleed
Carlo had een gaaf gebit © Annemieke van RoekelSinds precies een jaar geleden een fossiel van de tot nu toe oudste mosasauriër - het grootste zeereptiel uit het Krijt - van Limburg werd gevonden, is hard gewerkt aan het blootleggen van het skelet. Met oeverloos geduld was een team fossielenkenners in de weer met boortjes, haakjes en stofmaskers, maar vooral met de vraag “Wie was Carlo?”
Foto: Carlo had een gaaf gebit © Annemieke van Roekel
Lees verder >>
     
Natuur: Darminhoud potvis blijkt gouden vondst
Brokken ambergris © Ecomare Wat de parfumindustrie precies heeft betaald voor het ambergris uit de in december bij Texel aangespoelde potvis wil Ecomare niet zeggen. Maar het bedrag ligt ergens tussen de half miljoen en één miljoen euro. Een zeldzame vondst is het, dit gewilde goedje dat in parfum wordt verwerkt. Eén op de honderd potvissen heeft het in zijn lijf, dankzij een foutje van de natuur.
Foto: Brokken ambergris © Ecomare
Lees verder >>

Natuur: Noordoostpassage wint aan populariteit
Atlantische walrus © walrus.wikia.comRuim 400 jaar nadat Willem Barentsz de noordelijke passage naar Azië zocht, is deze snelle doortocht nu een feit vanwege het versneld afsmelten van het zeeijs. Dit jaar voeren al 370 schepen deze route, een vertienvoudiging ten opzichte van twee jaar geleden. Het Wereldnatuurfonds wil dat de scheepvaart in het noordpoolgebied aan strenge regels moet voldoen.
Foto: Atlantische walrus © walrus.wikia.com
Lees verder >>
     
Geologie: Geopark dankzij hunebedden en ijstijden
Hunebed D27 bij Borger © Geopark de Hondsrug Het is niet toevallig dat juist in Drenthe het eerste Nederlandse geopark ligt. Die provincie is immers rijk aan archeologische en geologische fenomenen. De initiatiefnemers willen ‘het verhaal van De Hondsrug’ duidelijker gaan vertellen. Niet alleen met nadruk op de toplocaties, maar vooral over de samenhang ertussen binnen het ijstijdlandschap.
Foto: Hunebed D27 bij Borger © Geopark de Hondsrug
Lees verder >>

Fossielen: T.rex komt naar Nederland
Kuit en scheenbeen © Servaas Neijens Het zal de eerste Tyrannosaurus rex worden die buiten de VS wordt tentoongesteld: de T.rex die momenteel door Naturalis in Montana wordt blootgelegd. Een unicum, aldus de onderzoekers, omdat het skelet niet alleen vrij compleet is maar ook weinig beschadigd en vervormd, na al die miljoenen jaren begraven te zijn geweest.
Foto: Kuit en scheenbeen van T.rex © Servaas Neijens
Lees verder >>
     
Geologie: Miocene schatkamer onder groene zoden
Xenophora © Annemieke van Roekel Honderden kubieke meter op het oog doodgewone zwarte grond worden door de af en aan rijdende vrachtwagens naast een kuil uitgestort in Miste bij Winterswijk. Wie goed kijkt ziet er kleine, ronde, met modder besmeurde, grijze objecten in. Het zijn 16 miljoen jaar oude schelpen uit het Mioceen, een tijdperk waarin Nederland grotendeels met een warme zee bedekt was. Foto: Xenophora © Annemieke van Roekel
Lees verder >>

Kwestie schaliegas: Helikopters vallen ook uit de lucht
Porie in microfossiel in schalie © Clarkson University De finale beslissing van het kabinet over het toelaten van proefboringen naar schaliegas spitst zich toe op een risico-afweging. De tegenstanders van de boringen zullen verliezen want risico’s zijn per definitie te ‘beheersen’. Het ziet er naar uit dat het debat vooral een spel met woorden gaat worden.
Foto: Porie in microfossiel in schalie © Clarkson University
Lees verder >>
     
Geologie: Kusterosie legt fossielen bloot
Fossiel van een ichthyosaurus © Annemieke van Roekel Twee eeuwen geleden werden de eerste complete reuzenreptielen gevonden aan de zuidkust van Engeland, zoals de ichthyosaurus en de plesiosaurus. Langs de Jurassic Coast worden nog steeds met regelmaat bijzondere vondsten gedaan, zoals grote schedels van de ichthyosaurus. De instabiele rotskust geeft voortdurend nieuwe fossiele schatten bloot.
Foto: Fossiel van een ichthyosaurus © Annemieke van Roekel
Lees verder >>

Aardwetenschap: Tijdreizen met ChronoZoom
© ChronoZoom Een ambitieus project is het: ChronoZoom. Het maakt het mogelijk te reizen into deep time, maar tegelijkertijd ook in de recente geschiedenis. ChronoZoom moet een eindeloze databank worden die wetenschappelijke kennis over een periode van miljarden jaren herbergt.
Beeld © ChronoZoom
Lees verder >>
     
Water: Chinees textiel slurpt water
Foto: ©Wikimedia Commons/Lion Hirth In de textielindustrie worden grote hoeveelheden water gebruikt. China, als grootste textielland ter wereld, spant daarbij de kroon. Vooral de katoenteelt slurpt kostbaar drinkwater op. Verderop in de productieketen is een reductie van het watergebruik tot wel 70% mogelijk.
Foto: Wikimedia Commons/Lion Hirth
Lees verder >>

Milieu: Fijnstof in alle soorten en maten
Uitlaatgassen bevatten veel fijnstof © Transphorm/Escape In dezelfde week dat door het hele land duizenden ‘burgerwetenschappers’ met hun iPhone metingen deden aan fijnstof, werden ook de resultaten gepubliceerd van het ESCAPE-onderzoek naar de gevolgen van dat fijnstof. Volgens dit grootschalige Europese onderzoek stijgt de kans op longkanker sterk in een omgeving met hogere concentraties fijnstofdeeltjes.
Foto: Uitlaatgassen bevatten veel fijnstof © Transphorm/Escape
Lees verder >>
     
Duurzame energie: Kan aardwarmte opraken?
Zonnepanelen op 
Utrecht CS © BRS Building Systems BV We kunnen niet eindeloos doorgaan met fossiele brandstoffen opstoken. Kolen, olie en gas raken op en vervuilen de atmosfeer. De warmte uit het diepste van de aarde is een mooi alternatief. Maar als we massaal overgaan op aardwarmte, koelt de aarde dan niet langzaam af? Lees het antwoord in het nieuwe boek van Kennislink. Foto: De oerwarmte in de aarde is afkomstig van meteorietinslagen © David Roddy, USGS
Lees verder >>

Klimaat: Mantelzorg voor de aarde
Olivijnzand © Wikimedia Commons Olivijn is het meest voorkomende mineraal in de aardmantel. In vulkanische gebieden komt het vaak aan het aardoppervlak voor. Uit de koker van geo-wetenschappers komt het idee dat olivijn ingezet kan worden om CO2 uit de atmosfeer vast te leggen. Olivijn zou daarom een (bescheiden) rol kunnen spelen in de battle tegen de opwarming van de aarde.
Foto: Olivijnzand © Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Duurzame energie: Zonnerevolutie in Duitsland
Zonnepanelen op Utrecht CS © BRS Building Systems BV Als we willen weten hoe de zon een grotere rol kan spelen in onze elektriciteitsopwekking, In Duitsland vindt de ware zonnerevolutie plaats! Maar ook in Nederland wordt aan de weg getimmerd. In 2012 verdubbelde het zonnevermogen in ons land, mede dankzij het aanbod van goedkope Chinese panelen. Sinds vandaag geldt een importheffing op zonnepanelen van Chinese makelij. Foto: Zonnepanelen op Utrecht CS © BRS Building Systems
Lees verder >>

Landbouw: Vulkanisch steenmeel op Hollandse bodems
Steenmeel bij een Noorse mijn © Nordic Mining Door de hoge productie moet er in de vruchtbare Hollandse delta voortdurend bemest worden en wordt er kalk toegevoegd om de juiste zuurtegraad te bereiken. ‘Bekalking’ heeft echter een aantal nadelen. Daarom wordt nu geëxperimenteerd met de toevoeging van gemalen vulkanisch gesteente. Foto: Steenmeel bij een Noorse mijn © Nordic Mining
Lees verder >>
     
Geotechniek: Bommen zoeken via boorgaten
Bommen in Laos © T&A Survey Door radartechnologie te gebruiken in een boorgat, kan de diepe ondergrond in detail in kaart worden gebracht. De nieuwe techniek wordt onder meer toegepast om bommen en explosieven in voormalige oorlogsgebieden op te sporen, zoals in Berlijn en Laos. De opgespoorde explosieven liggen op een diepte tussen één en twintig meter.
Foto: Bommen in Laos © T&A Survey
Lees verder >>

Klimaat: Meer crisis, minder CO2-uitstoot
Kunstproject antipode © Guido van der Werve Door de economische crisis nemen de emissies van het broeikasgas kooldioxide af. Het CBS berekende dat de CO2-uitstoot het eerste kwartaal van 2013 bijna 2% lager was ten opzichte van dezelfde periode in 2012 indien de cijfers werden gecorrigeerd voor de koude weersomstandigheden. Een lagere uitstoot betekent niet per se dat Nederland ook zuiniger is qua energiegebruik. Foto: © Uwe Hermann, Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Geo: Nieuwe dimensie voor Wagenings bodemonderzoek
Zandmotor © Rijkswaterstaat/Joop van Houdt Dankzij de toepassing van de luminescentie-datering (OSL) zal ruimte en tijd bij de studie van bodem- en landschapsvorming in sterkere mate betrokken worden. Met OSL fungeren kristallen van kwarts en veldspaat als ‘tijdklokken’; deze methode is vooral geschikt om de vorming van dynamische landschappen tijdens de laatste 500.000 jaar zeer nauwkeurig te dateren. Zandmotor © Rijkswaterstaat/Joop van Houdt
Lees dit artikel in de Geo.brief (KNGMG) 2013 nr. 2 >>

Ondergrond: Mysterie bodem opgelost
Boorkern © Dinoloket TNO Met het nieuwe DINOloket wordt de Nederlandse ondergrond transparant. Met een muisklik kunnen we te weten komen welke aardlagen er diep onder onze voeten liggen. Tot enkele honderden meters diepte geeft het door TNO gebouwde DINOloket hierover uitsluitsel. Niet alleen de bodemsoort, maar ook grondwaterstanden zijn in dit databestand snel op te zoeken. Foto: Boorkern © Dinoloket TNO
Lees verder >>
     
Waterkwaliteit: Drinkwater duurder dankzij 'drugs'
Medicijnen komen terecht in oppervlaktewater © Wikimedia Commons Via ons drinkwater krijgen we af en toe een kleine dosis medicijnen binnen. Door de lage concentratie is er geen acuut gevaar voor de volksgezondheid. Resten van geneesmiddelen in ons afvalwater leiden ertoe dat de bereiding van drinkwater uit oppervlaktewater steeds meer geld zal gaan kosten. Onze eigen toiletpot blijkt de belangrijkste bron van deze medicijnvervuiling.
Foto: Medicijnen vervuilen ons drinkwater © Wikimedia Commons
Lees verder >>

Bodem en water: Oud water is schoon water
De waterstofbom was
 de bron van tritium © Wikimedia Commons In waterwinputten wordt water vanuit verschillende dieptes naar boven gepompt. Daardoor bestaat ons drinkwater uit een mix van water van verschillende leeftijden. Waterbedrijf Vitens en onderzoeksinstituut TNO ontwikkelden een methode om de ouderdom van het opgepompte water uiteen te rafelen. Ze doen dat met isotopen van zwaar waterstof: tritium. Foto: De waterstofbom was de bron van tritium © Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Geotechniek: Verliefd op bodembacteriën
Botlekgebied © https://beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat In Nederland wordt steeds minder gesaneerd. Het aantal locaties waar de bodem schoongemaakt moet worden is drastisch teruggebracht. Tegelijkertijd is de kennis over in situ sanering toegenomen, zoals biologisch saneren met hulp van natuurlijk aanwezige bacteriën. Het bedrijf BioSoil denkt hiermee zelfs de Nigerdelta te kunnen aanpakken.
Foto: Botlekgebied © https://beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat
Lees verder >>

Geologie: 300.000 jaar in drie meter bodem
Steilrand Donderen © Gerrie Koopman Het is zo moeilijk je voor te stellen dat ons land in een ver verleden werd bedolven door kilometers dik pakijs en oprukkende gletsjers. Dat Nederland ooit een poolwoestijn was, bewijst een verticale zandmuur in Drenthe, onlangs gedoopt als de Steilrand Donderen. De zandmuur leest als een boek over de IJstijden.
Foto: Steilrand Donderen © Gerrie Koopman
Lees verder >>
     
Waterkwaliteit: Rivierkraan dicht in droge tijden
Laagwater Grensmaas © Beeldbank Rijkswaterstaat/Bart van Eyck Volgens het RIVM zal klimaatverandering de kwaliteit van het rivierwater sterk gaan beïnvloeden. Doordat er tijdens droge periodes minder water door de Maas en Rijn stroomt, worden lozingen op de rivier minder verdund. Hierdoor wordt de waterkwaliteit zo slecht dat de inname door drinkwaterbedrijven voor langere periode moet worden gestaakt. In de toekomst kan die periode oplopen tot wel meer dan een half jaar.
Laagwater Grensmaas © Beeldbank Rijkswaterstaat/Bart van Eyck
Lees verder >>

Klimaat: Bufferende bodems
© Grondwatercollectief Klimaatverandering zorgt in Nederland al voor extremer weer: vaker en heftiger regenbuien in de winter en langere periodes van droogte in de zomer. Opslag van regenwater in de bodem, zowel in de hoge als lage delen van ons land, kan een handje helpen dergelijke extremen te overbruggen. Foto: Vooral aan de kust regent het vaker en heftiger © Grondwatercollectief
Lees verder >>
     
Energie: 40 jaar windenergie in Nederland
Bovenbaas A.W.S. © Marten Toonder Amos W. Steinhacker, alias A.W.S., oliemagnaat en fantasiefiguur in Marten Toonders verhaal ‘De Bovenbazen’ (1963), werd door zijn mede-bovenbaas onder druk gezet met de uitspraak: “Dan zal ik zorgen dat je niets dan windmolens overhoudt!” Een profetische uitspraak, zo blijkt een halve eeuw later.
Afb.: Bovenbaas A.W.S. © Marten Toonder
Lees verder >>

Energie: Gebakken klei blijkt geen gebakken lucht
Kolenexport vanuit de VS © Jim Frazier Flickr/Creative Commons Ieder jaar in november produceert het Internationale Energie Agentschap (IEA) de World Energy Outlook, een lijvig rapport met daarin de trends in de wereldwijde energievoorziening. Enkele conclusies: de energieconsumptie in rijke landen is stabiel, maar neemt sterk toe in opkomende economieën. En schaliegas blijft booming.
Foto: Kolenexport vanuit de VS © Jim Frazier Flickr/Creative Commons
Lees verder >>
     
Energie: 100 gigawatt windvermogen in de EU
Foto: Kraanschip Thialf © Alpha Ventus/Matthias Ibeler Europa heeft een mijlpaal bereikt met het opgestelde windvermogen. In landen van de EU staat nu een elektrisch vermogen van 100 gigawatt opgesteld, offshore en onshore samen. In de nabije toekomst kunnen we, in Europa en daarbuiten, een enorme schaalvergroting verwachten, aldus hoogleraar Gijs van Kuik van de TU Delft.
Foto: Kraanschip Thialf © Alpha Ventus/Matthias Ibeler
Lees verder >>

Bodem: Meer regie nodig voor de ondergrond
Waterwingebied © Vitens Met warmte/koude-opslag (WKO) wordt weliswaar bespaard op fossiele brandstoffen, maar aan deze vorm van schone energie kleven ook nadelen. Inmiddels zijn bodemenergiesystemen zo populair dat er verhoogde risico’s zijn voor de drinkwaterwinning.
Foto: Waterwingebied © Vitens
Lees verder >>
     
Energie: Langetermijneffect straling op staal grotendeels onbekend
Foto: Het reactorvat in de kerncentrale van Borssele © EPZ Over het effect van langdurige blootstelling aan hoogradioactieve straling en hoge temperatuur op de microstructuur van metaal tasten wetenschappers nog in het duister. Gedetailleerde monitoring van kernreactoren is daarom van het grootste belang.
Foto: Reactorvat in Borssele © EPZ
Lees verder >>

Energie: Barsten in Belgische kerncentrales
De kerncentrale in Tihange © Wikimedia Commons< De discussie over kernenergie spitst zich in Nederland vanzelfsprekend toe op kerncentrales binnen onze landsgrenzen. Maar vlak over de grens met België staan twee kerncentrales met gebreken. Het gaat om problemen met de reactorvaten in de kerncentrales van Doel (bij Antwerpen) en Tihange (bij Luik).
Foto: De kerncentrale in Tihange © Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Geologie: Diepe geothermie is een feit
Foto: Teelt van palmen met aardwarmte © T & A Survey Deze zomer is het geothermieproject Green Well Westland van start gegaan. Uit zandsteenlagen uit Jura en Krijt – het tijdperk van de dino’s – wordt superzout, heet water opgepompt. Vijf tuinders kunnen met de warmte hun kassen verwarmen en besparen zo meer dan de helft op hun gasverbruik.
Foto: Teelt van palmen met aardwarmte © T & A Survey
Lees verder >>

Klimaat: Klimaatvariatie impuls voor Arctische migratie
IJsbergen in Disko Bay, West-Groenland © Simon Troelstra Uit archeologische bronnen zijn de locaties van verdwenen nederzettingen van Vikingen en de Inuit langs de Arctische kust goed bekend. Op die locaties zijn door onderzoekers verbonden aan het Norclim-project in de fjorden direct langs de kust vanaf een onderzoeksschip enkele meters lange sedimentkernen geboord.
Foto: IJsbergen in Disko Bay, West-Groenland © Simon Troelstra
Lees verder >>
     
Geologie: Olie op de ijskoude golven
Foto: Het boorschip Noble Discoverer © Shell Onder groot protest van natuur- en milieuorganisaties is de Brits-Nederlandse multinational in september van start gegaan met proefboringen in het Noordpoolgebied, op het continentaal plat van Alaska. Inmiddels zijn de proeven tot het voorjaar uitgesteld. Door het ijskoude water is het in geval van calamiteiten problematisch de olie op te ruimen, en zal de natuur er nog jaren last van ondervinden.
Foto: Het boorschip Noble Discoverer © Shell
Lees verder >>

Klimaat: CO2 in bodem of lucht hangt af van prijskaartje
Testfaciliteit voor CCS in Noorwegen © TCM Dat CO2-opslag nog niet echt van de grond komt, hangt voor een groot deel af van de lage prijs die bedrijven betalen voor de uitstoot van dit broeikasgas. Vooral als gevolg van de economische crisis ligt de huidige prijs rond 7 euro per ton CO2. “Voor bedrijven is het daarom ongunstiger om te investeren in CO2-opslag,” aldus hoogleraar duurzame energie Kornelis Blok.
Foto: Testfaciliteit voor CCS in Noorwegen © TCM
Lees verder >>
     
Duurzame mijnbouw: Duurzaam goud is druppel op gloeiende plaat
Foto: Medaille © Locog Nu de gouden plakken veilig zijn opgeborgen in kast, vitrine of kluis, is de blik alweer gericht op de komende Olympische Spelen, in 2016 in Rio de Janeiro. Misschien maken de organisatoren deze keer geen strategisch foutje, zoals in Londen, waar het goud voor de 400 gram zware medailles afkomstig was van het sterk vervuilende mijnbouwbedrijf Rio Tinto.
Medaille Londen 2012 © Locog
Lees verder >>

Economie: Grondstoffen schaars door geopolitiek
Indium is onmisbaar in groene technologie © Wikimedia Commons Lees je dit artikel op een iPad of heb je een mobieltje met touchscreen in je zak? Deze handige apparaten zouden ondenkbaar zijn zonder indium, dat slechts in kleine hoeveelheden in onze aardbol aanwezig is. Door handelspolitiek en exportbeperkingen van producerende landen zullen veel van dit soort ‘kritische mineralen’ in de toekomst nog schaarser worden.
Foto: Indium is onmisbaar in groene technologie © Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Water: Boeren op moderne terp
Foto: Dijkversterking van de Westerschelde © RWS Door klimaatverandering wordt in Noord-Europa lokaal extra regenval voorspeld, vooral in de winter. Als afvoersysteem van de Alpen zal de Rijn hierdoor meer water te verwerken krijgen. Ook de Maas zal als ‘regenrivier’ miljoenen extra kubieke meters water moeten afvoeren. Het is daarom noodzakelijk de rivieren te verbreden en ‘gecontroleerd’ te laten overstromen. Foto: Dijkversterking in 1965 © RWS
Lees verder >>

Duurzame energie: Geothermie in de lift
Geothermieproject in IJsland © Flickr / Lydur Skulason Op dit moment is er niet alleen een trend naar steeds méér aardwarmteprojecten, maar ook wordt in steeds dieper gelegen aardlagen gezocht naar geschikte warmtebronnen. In Duitsland wordt geothermie in één adem genoemd met energieopwekking uit zon, wind en waterkracht, en ook als echte ‘groene’ energie ondersteund. In Nederland maken vooral tuinders gebruik van aardwarmte en liggen er plannen voor een boring op 4 km diepte.
Afb.: Geothermieproject in IJsland © Flickr / Lydur Skulason
Lees verder >>
     
Oceanen: Diepzeemilieu niet gespaard door olie-opruimacties
Foto: Het olieplatform Deepwater Horizon na de explosie © United States Coast Guard Sinds de olieramp met de Deepwater Horizon is het voor bedrijven lastiger geworden om naar nieuwe olie- en gasvelden te mogen zoeken. Die voorzichtigheid is geen overbodige luxe, zo lijkt het, want over de milieurisico’s van de olie- en gaswinning in de diepzee weten we nog maar weinig.
Foto: Het olieplatform Deepwater Horizon na de explosie © United States Coast Guard
Lees dit artikel op Kennislink >>

Grondstoffen: Fosfaat raakt op
Foto: Fosfaatmijn in Finland © Wikimedia Commons Binnen een eeuw zal fosfaat een schaars mineraal worden. Net als bij peak oil krijgen we te maken met een moment van piekproductie van fosfaat uit erts. Misschien zal het aanbod in 2030 de vraag al niet meer kunnen bijhouden. De economisch winbare fosfaatreserves, vooral in China en Marokko, liggen tussen 15 en 60 miljard ton fosfaaterts. Maar volgens Wageningse onderzoekers zijn we te pessimistisch.
Foto: Fosfaatmijn in Finland © Wikimedia Commons
Lees verder >>
     
Vulkanisme: White Island
Fumarole met zwavelkristallen © Annemieke van Roekel Op anderhalf uur varen vanaf de havenstad Whakatane ligt de meest actieve vulkaan van Nieuw-Zeeland: White Island. Het eiland is de top van een mariene vulkaan die het noordoostelijk deel van de Taupo Volcanic Zone markeert, de actieve vulkanische zone op het Noordereiland die bekend staat om zijn vele geothermale verschijnselen zoals geisers, hete bronnen en modderpoelen.
Foto: Fumarole met zwavelkristallen © A. van Roekel
Lees verder >>

Archeologie: Neanderthaler en Homo sapiens toch verwant
 © Max Planck Institute Evolutionary Anthropology, Leipzig Waarschijnlijk liepen er iets minder dan een miljoen jaar geleden al mensachtigen rond in dit deel van West-Europa. Overblijfselen van deze mensachtigen liggen mogelijk begraven onder een dik pakket sedimenten in de bodem van de Noordzee. Pas met een nieuwe glaciaal, ver in de toekomst, komt dit archeologisch archief beschikbaar.
Lees verder >>
     
Geologie: Tijdreizen op het strand
Zumaia coastal rocks © Annemieke van Roekel Langs de Baskische kust liggen indrukwekkende rotspartijen die je tientallen miljoenen jaren terug in de tijd voeren. De kustkliffen van nu vormden tussen grofweg 100 en 50 miljoen jaar geleden de bodem van de oceaan. De analyse ervan kan de discussie beslechten over het uitsterven van de dinosauriërs en de meteorietinslag.
Foto: Baskische kust bij Zumaia.
Lees verder >>

Geologie: Tien jaar geoparken
Versteende boomstam © Annemieke van Roekel Geologisch interessante gebieden genieten wereldwijd vaak onvoldoende bescherming. Met de komst van geoparken kan het geologisch erfgoed beter worden beschermd en wordt de regionale economie nieuw leven ingeblazen. Dit jaar is het precies 10 jaar geleden dat de eerste geoparken werden opgericht. Een daarvan is Lesbos Petrified Forest. Foto: 18 miljoen jaar oude versteende den.
Lees verder >>
     
Renewables: 20% sustainable energy in 2020
Windturbine bij ECN in Petten © Annemieke van Roekel European governments must take action to stimulate investment in the production of renewable energy. If they fail to do this, the credit crisis will cause a setback in sustainable energy projects. This will make it very hard to meet the EU’s target of 20% primary energy from renewable sources by 2020. Foto: Windturbine bij ECN in Petten
Lees verder >>

Renewables: Solar power in growing pains
CIS PV plant, Albacete, Spain © Sputnik Engineering The production of solar cells across the globe is experiencing unprecedented growth. In 2007 production increased by 70%, as opposed to an average of 40% in previous years. Today, the installed worldwide capacity amounts to 10 GigaWatt-peak (GWp). Although this is still only about 10% of installed wind power in the world, the other good news is that the price of solar power is still going down.
Photo: Thin film solar plant in Albacete, Spain © Sputnik Engineering
Lees dit artikel >>
     
Planeten: Ons verleden ligt op Mars
Mars © Nasa Tot 3,8 miljard jaar geleden lijken de aarde en Mars onwaarschijnlijk veel op elkaar. Daarna gaan ze hun eigen weg. Op Mars vernietigen zonnewinden de atmosfeer door het verdwijnen van het magnetisme op Mars. De voornaamste bestanddelen – water en kooldioxide – stromen de ruimte in en de watercyclus komt tot stilstand. Dat de aarde niet hetzelfde lot heeft ondergaan, danken we aan plaattektoniek.
Foto: Nasa
Lees dit artikel >>

Oceanen: Alleen poolzeeën nog niet aangetast
Nieuwe soorten in warmere Noordzee © NIOZ, Texel Geen stukje ‘blauw’ op onze blauwe planeet is nog volledig onberoerd. Amerikaanse en Canadese wetenschappers hebben een wereldkaart gemaakt waarop de verstoring van mariene ecosystemen is aangegeven. 41% van de oceanen is gemiddeld tot sterk verstoord door menselijke activiteiten. Foto: NIOZ-onderzoekers vinden steeds vaker soorten die niet in de Noordzee thuishoren, zoals zeebaars, pelser (sardien) en goudbrasem (dorade) © NIOZ, Texel
Lees dit artikel >>
     
Renewables: Wind power conquers the globe
© REpower/Caméléon Over half of the world's wind capacity is currently installed on European soil: 57 GW out of a world total of almost 100 GW. Europe’s wind capacity target is 180 GW by 2020, generating enough electricity for half of all EU households. But even these ambitious growth figures pale into insignificance when compared with the ambitions of the most important growth markets for wind energy - China and the United States.
Foto: REpower/Caméléon
Lees dit artikel >>

Energy: Digital fields help produce more oil
Troll field © Marit Hommedal/StatoilHydro An important strategy to meet growing global oil demand is to increase oil production from existing fields, as new fields are becoming scarce. Oil companies are developing ‘digital fields’ to increase production. A combination of smart technologies and new workflows can also prove useful in more complex and remote areas, such as unmanned deepwater reservoirs.
Photo: Troll field © Marit Hommedal / StatoilHydro
Lees verder >>
     
Water: De volmaakte rivier
Ingesnoerde rivier © Rijkswaterstaat Vroeger kronkelden de rivieren door het Hollandse landschap en verlegden ze regelmatig hun loop. Tegenwoordig is dat wel even anders. Meanderende rivieren zijn getransformeerd tot vrijwel kaarsrechte, door hoge dijken ingesnoerde waterwegen. Klimaatverandering zou wel eens een grote impact kunnen hebben op het toekomstige Nederlandse rivierenlandschap.
Foto: Rijkswaterstaat
Lees verder >>

Transport: 'Hydrogen is a choice'
Hydrogen truck © A. van Roekel A substantial part of the European fleet could drive on hydrogen gas by 2030. Policy incentives for technology deployment, harmonization of legislation, more R&D, and a lower sales price for hydrogen vehicles are the necessary prerequisites. But it will only happen if Europe makes an explicit choice for hydrogen as a long-term solution. Foto: A. van Roekel.
Lees verder >>
     
Natuur: Leven in de stad
Amsterdamse reiger © Annemieke van Roekel Volgens de Verenigde Naties zullen dit jaar voor het eerst evenveel mensen in steden leven als op het platteland, en die trend zet door. Als je bedenkt dat de moderne Homo sapiens in genetisch opzicht niet verschilt van zijn jagende voorouders en pas 7000 jaar geleden in kleine, agrarische gemeenschappen ging wonen, hoe houden we het dan zo goed uit in de stad? Foto: A. van Roekel Lees deze recensie >>

Reizen: Oog in oog met plaatgrenzen
Satellietbeeld van IJsland © NASA IJsland is puur natuur. Dat komt vooral door de nog levende geologie. Op de Mid-Atlantische Rug, precies waar IJsland ligt, barst de oceaanbodem open. Het jonge eiland bestaat uit lava dat hier uit de aardmantel is opgeborreld. De IJslanders maken dankbaar gebruik van de gratis energie die de vulkanische verschijnselen - zoals aardwarmte - hun te bieden hebben. Foto: MODIS/Aqua-satelliet, NASA 2004
Lees dit artikel >>
     
Zaadveredeling: Bijzondere sneeuwklokjes
© Wim Postema/Ecobulbs Een 'galanthofiel' wil hij zichzelf niet noemen, maar wereldwijd is bollenteler Wim Postema waarschijnlijk de enige bloembollenkweker die sneeuwklokjes (Galanthus) veredelt. 'Verzamelaars betalen tientallen euro's voor bijzondere soorten'. Postema is gegrepen door deze bijzondere plant, die naar zijn zeggen 'als geen ander bolgewas het beste gedijt onder natuurlijke omstandigheden'. Foto: Wim Postema/Ecobulbs.
Lees verder >>

Dit is de homepage van wetenschapsjournalist
Annemieke van Roekel.
Mijn profiel
Volcanic Landscape © A. van Roekel Op zoek naar een wetenschappelijk redacteur?
Varen in de knop © A. van Roekel
Binkel © A. van Roekel Geo
Boeken & Documentaires
Photovoltaic Energy © A. van Roekel Logo Geokids

© Annemieke van Roekel. Niets van deze website mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotokopie, plaatsing van teksten en/of afbeeldingen op andere websites of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de betreffende tijdschriftredacties.
Laatste wijziging: 11 februari 2016
[home] [top] [contact] [disclaimer]